• Treningi
  • Testy
  • Dieta
  • Wydarzenia
20 Września 2022

Buty do biegania z płytką karbonową. W czym tkwi ich fenomen? Sprawdź aktualne TOP modele do szybkiego biegania!

Buty do biegania z płytką karbonową. W czym tkwi ich fenomen? Sprawdź aktualne TOP modele do szybkiego biegania!

Od kiedy w 2017 r. w sprzedaży pojawił się Nike Vaporfly 4%, płytka karbonowa zaczęła wzbudzać coraz większe zainteresowanie. To ona była jednym ze znaczących elementów modelu, który szybko zyskał na popularności i został okrzyknięty jako najszybsze buty świata. Nie była to jednak nowość, płytkę karbonową po raz pierwszy zastosowano w modelu butów biegowych już niemal 20 lat wcześniej.

Skąd więc ta nagła popularność i kolejne debiuty modeli z karbonem poszczególnych marek? Czy płytka karbonowa właściwie coś daje, czy tylko marketing? Postaramy się wyjaśnić! Przedstawimy skrótowo również TOP modele obecne na rynku. 

Pościg za prędkością

Wspomniany Vaporfly 4% sprawił, że przez pierwsze lata prym wiodła marka Nike. W 2018 i 2019 r. nie miała sobie równych podczas największych maratonów na świecie. Pozostałe marki nie pozostały jednak obojętne. Pracowały nad swoimi modelami startowymi z płytką karbonową. W 2019 r. pojawiały się coraz odważniej odpowiedzi, ale to zwłaszcza w 2020 r. nastąpiło prawdziwe "boom". Każda kolejna marka prezentowała swoje nowości.

Rok 2020 co prawda nie był łaskawy, pandemia wstrzymała najważniejsze wydarzenia, ale nie zatrzymało to rozwoju produktu. Miał to być rok Igrzysk Olimpijskich, a każda z marek chciała się poszczycić medalem "osiągniętym w jej butach", a dodatkowo rekord przy ważnych imprezach – byłby spełnieniem i zapewne gwarancją sukcesu. Ostatecznie igrzyska odbyły się w 2021 r., a rozwój butów z karbonem przyspieszył. Tak m.in. marka ASICS zaczęła od modelu Metaracer, który ma teraz bardziej zaawansowaną odsłonę w postaci MetaSpeed Sky+, z kolei adidas w 2022 r. wypuścił już 3. edycję Adizero Adios Pro, a Saucony – Endorphin Pro. 

Rozwoju nie zatrzymały burzliwe dyskusje i spekulacje, czy buty z płytką karbonową nie stanowią dopingu. Ostatecznie World Athletics ustanowił przepisy, które regulują wysokość podeszwy w butach do biegania (do 40 mm), ale także kwestię płytek karbonowych (nie mogą zawierać więcej niż jedną płytkę) oraz dostępności dla wszystkich (model miał być w sprzedaży już na 4. miesiące przed zawodami). Dodatkowo modele mają być badane przez ekspertów. Następnie ten aspekt został rozszerzony również o projekt dystrybucji nowych modeli wśród biegaczy z elity, którzy nie mają podpisanych kontraktów z markami sportowymi.

Restrykcje wzięły się od zastrzeżeń, że buty Vaporfly dają przewagę sportowcom. Już pierwsze wersje, wspomnianego Vaporfly 4% widniały na nogach czołowych biegaczy i biegaczek zdobywających podium w najbardziej prestiżowych biegach. Szybko stały się też obiektem pożądanym przez zawodników sponsorowanych przez inne marki, którzy zdarzało się, startowali w modelu Nike, ale ze względu na swoje zobowiązania sponsorskie, zamalowywali logo. To również model, który początkowo najszybciej znikał ze sklepowych półek, gdy się pojawi.

Płytka karbonowa – pomaga czy tylko marketing?

Marka Nike nad modelem pracowała od 2013 r. Mówiło się wówczas o tym, że płytka obniża koszt energii pracy o ~ 1% poprzez bardziej efektywną pracę dźwigni stawu skokowego i śródstopia, o czym wspominają zewnętrzne badania: Hoogkamer, W., Kipp, S., Frank, J.H. et al. Sports Med (2017). W przypadku Vaporfly 4% dodano do tego sprężystą piankę ZoomX. Ta kombinacja sprawiła, że te same badania wykazały, że prototyp butów Nike Zoom Vaporfly 4% obniżył koszty energii podczas biegu średnio o 4%. 

To był początek, od tego czasu Vaporfly przeszedł aktualizacje, jednocześnie coraz częściej będąc posądzanym o doping technologiczny. To dlatego pod lupę wzięło go World Athletics. 

Buty do biegania z płytką karbonową
 

Sprawdź buty karbonowe


Buty same nie biegają, ale...

Choć oczywiste, że buty same nie biegają, to jednym z parametrów odgrywających istotną rolę w walce o nowe rekordy jest ekonomika biegu. Na nią wpływa użytkowany sprzęt – buty do biegania: ich masa, amortyzacja, a także sztywność. Lżejsze buty zmniejszają koszt energetyczny. Buty są jednak potrzebne. Poruszanie się boso, jak wykazywały badania marki podczas prac nad modelem, wymaga większego wysiłku mięśniowego podczas amortyzacji uderzenia stopy o ziemię.

Przeprowadzone badania, podczas których wykorzystano bieżnie mechaniczne, wykazały nawet o 12% zwiększoną oszczędność energii dzięki amortyzacji. Przypuszcza się, że wpływ mają na to dwa czynniki. Amortyzacja powoduje mniejsze zgięcie kolana podczas biegu, a tym samym mniejszy wysiłek mięśni, po drugie wpływ miał zwrot energii bieżni mechanicznej.

Początkowo uważano wyniki badań wskazujących na korzyść z wykorzystania płytki za bełkot marketingowy, ale to rezultaty zawodników zaczęły mówić same za siebie. Doszukiwano się w nich sprężyny, a wokół powstawały kolejne przypuszczenia, że to buty są gwarancją sukcesu. Zaczęło się od głośnego Breaking2, gdzie Eliudowi zabrakło niewiele do uporania się z barierą 2h na dystansie maratońskim. Udało się to 2 lata później w Wiedniu. Wówczas kończąc zmagania z wynikiem 1:59:40, Eliud miał na sobie prototyp Alphafly (rozwiniętą wersję Vaporfly). 

Nie tylko wyniki Eliuda przemawiały za sukcesem. Wiele zamieszania wzbudził też rekord Brigid Kosgei, która w 2019 r. pobiła maratoński rekord należący do Pauli Radcliffe (z 2003 r.). Kenijka ukończyła maraton Chicago w czasie 2:14:04. To lepszy wynik od rezultatu Brytyjki o ponad minutę (2:15:25). Doliczmy do tego aż 31 z 35 podia prestiżowych maratonów w Tokio, Bostonie, Londynie, Berlinie, Chicago i w Nowym Jorku. Można było odnieść wrażenie – każdy chciał biegać w Nike.

Płytka nie jest nowością

Jednak to nie marka Nike zaczęła pierwsza eksperymentować z płytką, choć na pewno to ona rozpoczęła nową erę butów biegowych. Już ponad 20 lat temu Darren Stefanyshyn studiował sposoby ulepszania obuwia sportowego i to m.in. on po raz pierwszy wspólnie z marką adidas wykorzystał płytkę w butach startowych. Po latach Stefanyshyn z kolei nadzorował pracę doktorską Geng Luo, który po uzyskaniu własnego doktoratu podjął pracę w Nike, jako pracownik naukowy Nike Sport Research Lab, Biomechanics był jedną z osób zaangażowanych w rozwój Vaporfly 4%.

Podstawą było zrozumienie, w jaki sposób energia jest generowana i tracona m.in. w stopach. Jak przy debiucie modelu Vaporfly w komunikatach prasowych wspominał Dr Gend – „Celem wykorzystywania płytki karbonowej jest zmniejszenie utraty energii w momencie ugięcia w palcach w fazie wybicia. Ta zakrzywiona płyta jest wystarczająco sztywna, aby w tym dopomóc, a ponieważ ma specjalną geometrię, robi to bez dodatkowego obciążenia łydki”.

Jest to możliwe m.in. dlatego, że sztywna płytka współgra dobrze z piankami. Pomaga im szybciej się kompresować i powracać do pierwotnej formy. Tym samym nie sama płytka jest gwarancją sukcesu, a kombinacja całej podeszwy. Dodatkowo efekt zauważalny jest, ale przy odpowiednich prędkościach. Od początku zaznaczano, że to model dla wytrenowanych zawodników.

Choć to nie wspomniana sprężyna, to podstawowym celem było, aby but zachowywał się bardziej jak sprężyna. Można powiedzieć w tym przypadku 20 lat temu, marka adidas wspólnie z Stefanyshyn jeszcze nie odniosła sukcesu, ale kierunek był dobry. Pierwsza płytka z włókna węglowego "ProPlate", pojawiła się w modelu AdiStar już ok. 2003 r. Wtedy jednak jeszcze nie do końca rozumiano, jaki ma potencjał. Stosowane pianki w butach też były inne. Rewolucyjna pianka Boost zadebiutowała dopiero w 2013 r. W 2020 r. marka adidas powrócił do karbonu z modelem – Adizero Pro, a następnie Adizero Adios Pro, dziś już dostępny w 3. edycji.

Podeszwa Buty adidas Adizero Adios Pro 3 U GX6251

W 2022 r. można zaobserwować kolejny krok w czołowych modelach z płytką karbonowych, jest nim lepsze dopasowanie modelu do szerszego grona biegaczy, m.in. poprzez zwiększenie stabilności czy dropu. Taki krok poczyniła choćby marka Nike w 2. odsłonie Alphafly Next%. 

Buty do biegania z płytką karbonową – jakie najlepsze?

Wyścig zbrojeń biegowych trwa, ale choćby jeden model triumfował w największych biegach na świecie, nie da się jednoznacznie powiedzieć, że to najlepsze buty. Buty są tylko dopełnieniem sukcesu danego zawodnika poprzedzone odpowiednim przygotowaniem. Wiele zależy również od cech indywidualnych, budowy stopy. Poniżej zebraliśmy główne modele z płytką karbonową skonstruowany z myślą o startach na długich dystansach. 

 


Nike ZoomX Vaporfly Next% 2

  • Waga: 200 g
  • Drop: 8 mm
  • Wysokość podeszwy: 40/32 mm

Zacznijmy od modelu, który najwięcej namieszał – Nike Vaporfly Next%, następca Vaporfly 4%. Można powiedzieć, że to właśnie one rozpoczęły "karbonowy wyścig zbrojeń". Next% już sporo namieszał w biegowym środowisku, to model, który wyznaczył nowy kierunek w projektowaniu butów do biegania nastawionych na walkę o rekordy. 

Nike ZoomX Vaporfly Next% to specyficzny but, który jak podkreślają sami czołowi zawodnicy, najlepiej sprawdzi się u doświadczonych zawodników i przy dużych prędkościach (3:30 min/km i szybciej). Osoby biegające wolniej nie wykorzystają w pełni jego możliwości. Sprężystość i szybkość to połączenie pianki ZoomX oraz specjalnej płytki z włókna węglowego. 

W 2. odsłonie zaktualizowano głównie cholewkę. Nowa, siateczkowa cholewka zapewnia lepsze dopasowanie, a dodatkowa wyściółka w górnej części języka poprawia komfort i zmniejsza nacisk sznurowadeł. Dodano również wzmocnienie w przodostopiu, dla lepszej ochrony i trwałości w miejscach narażonych na szybsze zużycie. 

Więcej o modelu: Recenzja Nike ZoomX Vaporfly Next% 2 – dla szybkich biegaczy.

Buty Nike ZoomX Vaporfly Next% 2 M CU4111-800
 

 

Sprawdź Nike Vaporfly Next%

 

Nike Air Zoom Alphafly Next% 2

  • Waga: 249 g
  • Drop: 8 mm
  • Wysokość podeszwy: 40/32 mm

W 2020 r. marka zaprezentowała swoją kolejną iterację Vaporfly – Nike Air Zoom Alphafly Next%. To właśnie ten model nawiązuje do historycznego momentu złamania 2h na dystansie maratońskim przez Eliuda w ubiegłym roku w Wiedniu. Wyróżnia go inny system amortyzacji. Powrócono w nim do klasycznego –poduszek Air Zoom. Dwie poduszki zostały umieszczone w przedniej części. Ich opływowa struktura zapewnia lepszy zwrot energii niż sama pianka ZoomX w modelu Vaporfly. Sprężystej pianki ZoomX jednak też nie brakuje. Zastosowano jej nawet zwiększoną ilość na pięcie.  

W 2. edycji Alphafly dokonano zmian w podeszwie środkowej, aby umożliwić bieganie w modelu szerszemu gronu biegaczy. Postawiono na większą stabilność poprzez poszerzenie podeszwy: o trzy milimetry na pięcie i dodatkowe dwa milimetry szerokości w przedniej części stopy. To nie wszystko, zdecydowano się na zmianę dropu, z 4 mm stosowanej w pierwszej odsłonie, do obecnych 8 mm.

Nie brakuje tu płytki karbonowej na całej długości, ale i tu wprowadzono zmiany. W przypadku Vaporfly NEXT% płytka była jednej grubości  we wszystkich rozmiarach. W Alphafly marka zdecydowała się grubość dostosować pod kątem rozmiaru każdego buta – płytka jest bardziej elastyczna w mniejszych rozmiarach i staje się sztywniejsza wraz ze wzrostem rozmiaru buta.

Alphafly wykorzystuje cholewkę AtomKnit 2.0, która zapewnia lekkie, wyprofilowane dopasowanie przy minimalnej absorpcji wody i zwiększonej oddychalności.

Buty Nike Air Zoom Alphafly NEXT% 2 DN3555-800
 

Sprawdź Nike Alphafly Next%

 

adidas Adizero Adios Pro 3

  • Waga: 215 g
  • Drop:  6,5 mm
  • Wysokość podeszwy: 39,5 / 33 mm

Adidas Adizero adios Pro powstał w ścisłej współpracy z elitarnymi sportowcami. W trakcie prac starano się odejść od tego, co tej pory rozumiano w butach pod kątem  sztywności zginania, zwrotu energii, redukcji masy i geometrii. W efekcie powstała nowa technologia EnergyRods, którą umieszczono w podeszwie środkowej. Jest to pięć, węglowych elementów, które naśladują kości śródstopia stopy, mają pozwolić na optymalizację ekonomiki biegu, a tym samym zmniejszyć wysiłek, pozwalając na dłuższe utrzymanie danej prędkości. 

Co istotne, w najnowszej odsłonie przybrały one formę bardziej zintegrowaną, tworzą tym samym, jak określa to marka – bardziej harmonijną sztywność, poprawiając dynamikę. Zmienił się również drop, obniżono go do 6,5 mm.

Dodatkowo podeszwa środkowa zawiera dwie warstwy pianki LightstrikePRO (najlżejszego i najbardziej responsywnego materiału piankowego, zapewniającego maksymalną amortyzację i więcej energii), a płytą z włókna węglowego na pięcie, w połączeniu z EnergyRods zapewnia stabilność stawu skokowego i prawidłowe zachowanie stopy, zapewniając płynny, dynamiczny bieg. 

Więcej o modelu: 

 

Buty adidas Adizero Adios Pro 3 U GX6251
 

Sprawdź adidas Adios Pro


Asics Metaspeed Sky+

  • Waga: 205 g
  • Drop: 5 mm
  • Wysokość podeszwy: 39/34 mm

Asics Metaspeed Sky+ to zaktualizowana wersja Metaspeed Sky. To w nim Polka Aleksandra Lisowska wywalczyła złoty medal Mistrzostw Europy (2:28:36). W tym samym modelu Mistrzem Europy w Monachium został Richard Ringer z Niemiec (2:10:21).

MetaSpeed Sky+ wykorzystuje zaawansowanie technologie marki ASICS. W podeszwie środkowej zastosowano najlżejszą i najbardziej sprężystą piankę od japońskiego producenta – FF BLAST TURBO ™. Dodatkowo zwiększono jej ilość i zaktualizowano geometrię podeszwy. Zakrzywiona konstrukcja podeszwy tworzy łatwe przechylenie do przodu, chodziło przede wszystkim o zmniejszenie energii poprzez redukcję odchylenia w stawie skokowym. Nie zabrakło charakterystycznej już dla startówek płytki karbonowej na całej długości. Dodatkowo zmieniona geometria ściany bocznej w przedniej części stopy zapewnia bardziej dynamiczne wybicie.

Więcej o modelu: 

 

Buty Asics Metaspeed Sky+ 1013A115-300
 

Sprawdź ASICS Metaspeed Sky+

 

Saucony Endorphin Pro 3

  • Waga: 233 g
  • Drop: 8 mm
  • Wysokość podeszwy: 39,5/ 31,5 mm

Endorphin Pro 3 to najnowsza odsłona modelu z płytką karbonową od marki Saucony. I przy jej projektowaniu producentowi zależało, by stworzyć model, który pozwoli zawodnikom przekraczać własne granice czasowe, zarówno na dystansie krótszych dystansach, jak i w biegu maratońskim. Powstał przy współpracy z biegaczami, dlatego m.in. zastosowano w nim antypoślizgowe sznurowadła, aby pozwolić biegaczowi skupić się na pokonywanym dystansie, a nie na drobnostkach, które mogą irytować w trakcie biegu. 

Podeszwa środkowa łączy w sobie technologie: ultralekką amortyzację PWRRUNPB oraz SPEEDROLL. Pianka wykorzystuje mieszankę zastrzeżonych materiałów, które zapewniają blisko 90% lepszy zwrot energii, jednocześnie sprawiają, że pianka jest o połowę lżejsza od standardowej pianki EVA. Obecnie zastosowano jej nawet o 3 mm więcej, aby poprawić poziom amortyzacji. Dynamikę poprawia dodatkowo pełnowymiarowa płytka z włókna węglowego, której kształt zbliżony jest do litery S. 

 

Buty Saucony Endorphin Pro 3 S10755-40

Sprawdź Endorphin Pro 3

 

Hoka Carbon X 3

  • Waga: 222 g
  • Drop: 5 mm
  • Wysokość podeszwy: 30-25 mm (w) / 32-27 mm (M)

Carbon X zadebiutował w 2019 r. u wraz z projektem Carbon X w Kalifornii. To tam m.in. zawodnicy sponsorowani przez markę Hoka: Jim Walmsley, Patrick Reagan, Tyler Andrews i Mike Wardian próbowali ustanowić nowe rekordy świata na dystansie m.in. 50 mil. Udało się. Rekordowe 50 mil w ramach Project Carbon X należało do Jim’a Walmsley’a. Na ich pokonanie potrzebował 4:50:08. 80,47 km pokonał ze średnią prędkością 3:37 min/km.

Projektując model Carbon X marka Hokastarała się stworzyć model, który umożliwi biegaczom bicie kolejnych rekordów, niezależnie od dystansu. Jest sztywniejszy pod stopami niż Next% i ma stosunkowo niski spadek od pięty do przedniej części stopy, ma 5 mm drop. 

Jego budowa bazuje na unikalnej konstrukcji, łączącej najnowsze materiały i technologie z cechami typowymi dla obuwia Hoka. Amortyzacja oparta jest o niezwykle lekką piankę ProFly X. Dynamikę i komfort biegu, niezależnie od preferowanej prędkości, zapewnia kołyskowy system Meta-Rocker. Tworzy on unikalny efekt podparcia, a tym samym ułatwia poprawne stawianie stóp w czasie biegu. Z kolei charakterystyczna, nisko osadzona rama buta, zapewnia stopie stabilizację i bezpieczeństwo w czasie biegu. 

Buty Hoka One One Carbon X 3 M 1123192-RYCM

Sprawdź Hoka Carbon X


 

Porównanie modeli z płytką karbonową

    Waga Drop Wyokość
podeszwy
Przeznaczenie Cena detaliczna 

Nike ZoomX
Vaporfly 2

 

Buty Nike ZoomX Vaporfly Next% 2 M CU4111-800 200 g 8 mm 40/32 mm startowe
półmaraton/
maraton
1169,99 zł
[sprawdź
aktualną
cenę
]
Nike Air Zoom
Alphafly Next% 2
Buty Nike Air Zoom Alphafly NEXT% 2 DN3555-800 249 g 8 mm 40/32 mm startowe
półmaraton/
maraton
1399,99 zł
[sprawdź
aktualną
cenę
]
adidas Adizero
Adios Pro
 3
Buty adidas Adizero Adios Pro 3 U GX6251 215 g 6,5 mm  39,5/33 mm startowe
półmaraton/
maraton
1099,99 zł
[sprawdź
aktualną
cenę
]
ASICS MetaSpeed
Sky+ 
Buty Asics Metaspeed Sky+ 1013A115-300 205 g 5 mm 39/34 mm startowe
półmaraton/
maraton
 1139,99 zł
[sprawdź
aktualną
cenę
]
Hoka Carbon 
X3
Buty Hoka One One Carbon X 3 M 1123192-RYCM 222 g 5 mm 30/25 mm (w)
32/27 mm (M
startowe
półmaraton/
maraton
biegi ultra
799,99 zł
[sprawdź
aktualną
cenę
]

Saucony Endorphin
Pro 3

Buty Saucony Endorphin Pro 3 S10755-40 233 g 8 mm 39,5/31,5 mm startowe
półmaraton/
maraton
1099,99 zł
[sprawdź
aktualną
cenę
]

 

Szukasz butów startowych? Zobacz również:

 

 

 

Ocena: 5
Bestsellery Zobacz więcej

Bądź na bieżąco zapisz się do newslettera

Zapisz się